1. Жалпы ережелер
1. Осы Ереже «Алау» әскери-спорттық ойынының облыстық ақтық кезеңінің (бұдан әрі - Ойын) мақсатын, міндеттерін және өткізу тәртібін анықтайды.
2. Ойынның мақсаты: өскелең ұрпақты қазақстандық патриотизм рухында тәрбиелеу және олардың азаматтық сана-сезімін қалыптастыру.
3. Ойынның міндеттері:
Ойын әрекеті негізінде оқушылардың бастамашылдығын және дербестігін дамыту;
салауатты өмір салтын қалыптастыру және қолданбалы спорт түрлерін насихаттау;
өңірлерде өскелең ұрпақты патриоттық қалыптастыру бойынша жұмыстарды жетілдіру және белсендіру;
Командалар арасында ынтымақтастықпен достықты нығайту.
4. «Алау» әскери-спорттық ойынын ұйымдастыру және өткізу Шығыс Қазақстан облысының білім басқармасына, Шығыс Қазақстан облысының білім басқармасы «Дарындылық пен қосымша білім беруді дамытудың Шығыс Қазақстан ғылымы-әдістемелік «Дарын» орталығына» жүктеледі.
2. Ойынға қатысу шарттары
1.Ойынға облыстың қалалары мен аудандарының жалпы білім беретін мектептерінің 7-8 сынып оқушылары (12-14 жас) - балалар командасы қатысады.
2. Команда 7 адамнан (5 ұл және 2 қыз) және 1 жетекшіден тұруы керек.
3. Балалар мен жетекшінің Ойынға қатысу үшін жолданатыны туралы білім бөлімінің басшысының бұйрығының көшірмесін Команда жетекшісі тапсырады.
4. Ойынды өткізу жеріне бару жолында, оны өткізу кезінде және тұрғылықты жеріне кері қайту сапарында қатысушылардың денсаулығы мен өмірінің қауіпсіздігі үшін жауапкершілік команда жетекшілеріне жүктеледі.
5. Ойынға қатысушылардың барлығында:
- туу туралы куәлігі;
- оқу орнынан суреті бар және білім мекемесінің мөрі басылған анықтама;
- емдеуші дәрігердің қолымен және мөрімен бекітілген дене жүктемелеріне рұқсат берілген денсаулық жағдайы туралы анықтама;
- камуфляжды және бірыңғай спорттық нысаны, жеке гигиена заттары болуы керек.
6. Әрбір команда облыстың және команданың аты жазылған (өлшемі: ұзындығы – 65 см, ені – 35 см, сабы– 40 см) тақтайша алып келуі тиіс.
7. Ойынның финалына қатысуға өтінім 2023 жылғы 13 қазанға дейін осы Ережеге 1 - қосымшаға сәйкес sporturizm@shygysdaryn.kz электрондық поштаға қабылданады.
3. Ойынды өткізу уақыты
1. Ойын 2023 жылғы 19-20 қазанда Өскемен қаласында өтеді.
4. Ойынның өткізілу тәртібі
1. Саптық байқау.
Бөлімше командирінің баянаты.
БӨЛІМШЕ КОМАНДИРІ: бөлімшені ортаға шығарып, бір қатарға тұрғызады да бұйрық береді:«БӨЛІМШЕ! ТҮЗЕЛ! ТІК ТҰР! ОРТАҒА ҚАРАЙ ТҮЗЕЛ!».
Қазылар алқасы төрағасына саптық адыммен жақындайды, оған қарай бұрылады да баяндайды: «(Әскери шені) мырза! (Білім беру ұйымының атауы) командасы Республика күніне арналған «Алау» облыстық әскери-спорттық ойынына қатысу үшін сапқа тұрды! Бөлімше командирі …(тегін атайды).
Бөлім командирінің сапқа оралуы.Төраға бұйрық береді: «ЕРКІН ТҰР!», командир бұйрықты қайталайды:«ЕРКІН ТҰР!».Төраға бұйрық береді: «САПҚА ТҰР!», командир жауап береді: «ҚҰП БОЛАДЫ!»және саптың оң қапталына тұрады.
Қазылар алқасы төрағасының сәлемі: «СӘЛЕМЕТСІЗДЕР МЕ, Республика күніне арналған «Алау» облыстық әскери-спорттық ойынына қатысушы мырзалар!».
Терең тыныс алудан соң жауап қайтарылады: «СӘЛЕМЕТСІЗ БЕ, (ӘСКЕРИ ШЕҢІ) ... МЫРЗА». Төраға бұйрық береді: «САПТЫҚ АМАЛДАРДЫ ОРЫНДАУҒА КІРІСІҢІЗДЕР!». Мына бұйрықтар орындалады: «Сапқа тұр!», «Түзел!», «Тік тұр!», «Еркін тұр!», «Жинал!», бір орында айналу. Ажырау, қабысу. Бірқатарлы саптан қосқатарлы сапқа тұру және керісінше. Саптан шығу және қайта сапқа оралу (1 адам қатысады).
Аталмыш кезеңде белгіленген киім формасын және атрибутиканың сақталуы, саптың тәртібі, бөлімше командирінің бұйрықты нақты әрі дұрыс беруі, бөлімше жеке құрамының саптық амалдарды орындауы бағаланады. Элементтердің орындалуы үшін бағалар бесбалдық жүйе бойынша қойылады.
Жеңімпаз болып сомасында ең көп ұпай жинаған команда атанады.
2. Арқада жатып денені көтеру-жеке қатысу (2 қатысушы, қыздар).
Жаттығу ЖК-дан орындалады: Арқада гимнастикалық төсеніште жатып (еденде), саусақтар бастың артында «құлыпта», аяқтар тізе бүгіліп, аяқтар еденге басылады, иық пышақтары төсенішке (еденге) тиеді.
Белтемірге тартылу бойынша жарыстарды орындау үшін жарысқа қатысушы команданың басшысы «СТАРТ» командасын береді (секундомерді бір уақытта қосқанда кадрда болуы керек), «10 секунд қалды!», «Тоқта!».
Команда бойынша «СТАРТ!» қатысушы жамбас немесе тізе шынтақтарына тигізгенге дейін дененің жылдам бүгілуін және иық пышақтарымен төсенішке (еденге) тиіп, ЖК-ге оралғанға дейін созылуын орындауы керек.
Команда жетекшісі 1 минут ішінде дұрыс орындалған дене көтеру санының өсу есебін жүргізеді. Шот қатысушы ЖК-ға оралған кезде жарияланады.
Жаттығуларды орындау кезіндегі қатысушылардың қателері және олардың атауы:
«Жамбасқа қол тигізбеңіз» - қатысушы жамбас немесе тізе шынтақтарына қол тигізбейді;
«ЖК бекітуі жоқ» - қатысушы матаға (еденге) күрепен тимеген;
«Қолына құлыптаулы» - саусақтары құлыптаулы бірі құлып;
«90° - тан жоғары» - аяқтар тізе бүгіліп, 90° - тан асады.
Нұсқау: егер қатысушы дұрыс қозғалыстан кейін «тоқта!» командасының басталуына дейін ЖК түзете алмаса- бұл қозғалыс оған есептелмейді.
Командалық біріншілік команданың барлық қатысушылары орындаған дене көтерулерінің ең көп сомасы бойынша анықталады.
Екі және одан да көп командалардың командалық көрсеткіштері тең болған жағдайда, жеке есепте команданың барлық қатысушыларының бос орындарының ең аз сомасы бар команда артықшылыққа ие болады.
3. Орында тұрып секіру. Бөлім белгіленген бір лекке. сапқа тұрғызылады.
Бірінші нөмірлі қатысушы ұзындыққа секірген жерге, екінші қатысушы келіп сол жерден секіруді жалғастырады. Барлық катысушылар секіру процессін аяқтаған кезде, барлық секірген жердің ұзындығы қосылып бір ұзындық болып саналады. Ең ұзын көлемде секірген команда жеңімпаз болып саналады. Бұл жарысқа бүкіл команда мүшелері қатысады.
4. Газтұтқышты кию – жеке қатысу (7 қатысушы).
Противогаз кию бойынша жарыстарды орындау үшін жарысқа қатысушы команданың басшысы «СТАРТ» командасын береді (кадрда болуы тиіс секундомерді бір мезгілде қоса отырып), қатысушы норматив орындауға кіріседі, норматив орындалғаннан кейін қатысушы басшыға «дайын» нысаны бойынша баяндайды, команда басшысы секундомерді тоқтатады және оны кадрға төрешілер алқасының мүшелеріне көрсетеді.
«Газдар!» командасы бойынша газтұтқышты киюді орындау тәртібі
Газқағар сол жағында «жорық» қалпында. Сөмкенің жоғарғы жағы бел деңгейінде, клапан бекітілген. «Газдар!» командасы бойынша қатысушы демін ұстап, көзін жұмады. Газ маскасын сөмкеден шығарады. Дулыға маскасын екі қолыңызбен төменгі бөліктің жиегін қалыңдату үшін, алақанның бас бармақтары сыртта, ал қалғандары оның ішінде болады. Дулыға маскасының төменгі бөлігін иектің астына қойып, қолды жоғары және артқа өткір қимылмен бүктемелер болмауы үшін оны басына созады, ал көзілдірік түйіні көзге қарсы орналасады. Егер олар дулыға маскасын киген кезде пайда болса, қисықтар мен қатпарларды жояды, толық дем шығарады, көзді ашады және тыныс алуды қалпына келтіреді.
Судьяның бұйрығы бойынша газқағар ерікті түрде алынады.
Айыппұлдар-әр бұзушылық үшін 1 қосымша секунд: нормативті орындау пәрменінде көздер жабық емес және тыныс алу ұсталмайды; газ маскасын кигеннен кейін өткір дем шығару жасалмайды; Маска қисайған, толық емес; Маска жыртылған кезде.
Жеке біріншілікте жеңімпаз жарыстың осы түрінде көрсетілген ең жақсы уақыт бойынша анықталады. Командалық нәтиже команданың барлық қатысушыларының ең аз орташа уақыты бойынша анықталады.
5. Белтемірге тартылу - жеке қатысу (5 қатысушы, ұлдар).
Белтемірге тартылу бастапқы қалпынан - жоғарыдан ілініп, тік жазықтықта түзетілген қолдарымен, денесімен және аяқтарымен, қолдарының иық енімен, табандарымен бірге орындалады.
Белтемірге тартылу бойынша жарыстарды орындау үшін жарысқа қатысушы команданың басшысы «СТАРТ» командасын береді (секундомерді бір уақытта қосқанда кадрда болуы керек), « 10 секунд қалды!», «Тоқта!».
Белтемірге тартылу кезінде қатысушы міндетті:
- бастапқы позициядан иекті штанганың мойнынан жоғары көтеріп, үздіксіз қозғалыспен тартыңыз;
- вис - ке түсу;
- өздігінен бұрылуды тоқтатыңыз;
- басшының есептік жазбасының басталуын естігенде, жаттығуды жалғастырыңыз.
Белтемірге тартылу кезінде қатысушыға тыйым салынады:
- розинді қоса алғанда, жабысқақ заттарды алақанға немесе мойынға жағуға;
- еденнен және басқа заттардан бастауға;
- оқыс қимыл жасауға, қағуға, қолмен толқынға;
- қолды кезекпен бүгуге;
- бір қолға іліп қоюға;
- төсемдерді қолдануға;
- қолды алақанды ашып, көлденең жолақтың бойымен немесе бойымен ұстап алуға;
- тартқышты орындау кезінде тоқтауға.
Командалық біріншілік команданың барлық қатысушылары орындаған тартулардың ең көп сомасы бойынша анықталады.
Екі және одан да көп командаларда командалық көрсеткіштер тең болған жағдайда, ең аз сомасы бар команда жеке есепте команданың барлық қатысушыларының бос орындары артықшылыққа ие болады.
6. АК-74 толық емес бөлшектеу және құрастыру толық емес бөлшектеуден кейін– жеке қатысу (7 қатысушы).
АК-74 толық емес бөлшектеу және жинау бойынша жарыстарды орындау үшін толық емес бөлшектеуден кейін жарысқа қатысушы команданың басшысы «СТАРТ» командасын береді (кадрда болуы тиіс секундомерді бір мезгілде қоса отырып), қатысушы норматив орындауға кіріседі, норматив орындалғаннан кейін қатысушы басшыға «дайын» нысаны бойынша баяндайды, команда басшысы секундомерді тоқтатады және оны кадрға төрешілер алқасының мүшелеріне көрсетеді.
«АК-74-ті толық бөлшектеу» нормативін орындау тәртібі: үстелдегі қару. Команда бойынша «№ 12 нормативті орындауға кіріссін. СТАРТ», қатысушы нормативті дәйекті түрде орындай бастайды:
- магазинді ажыратады;
- қарудың зарядсыздығын тексереді;
- қарындаш қорапты шығарады;
- шомполды бөледі;
- тежегішті ажыратады;
- баррель қақпағын бөледі;
- қайтару механизмін бөледі;
- ысырманы ысырмамен бөледі;
- ысырманы ысырма жақтауынан ажыратады;
- газ түтігін баррель төсемімен бөледі.
Норматив орындалғаннан кейін қатысушы «дайын» деп баяндайды.
«Толық бөлшектелгеннен кейін қаруды жинау тәртібі»нормативін орындау тәртібі:қару үстелде бөлшектелген. Бөлшектер мен механизмдер мұқият орналастырылған, құрал дайын. «№13 нормативті орындауға кірісу. «Бастау» қатысушы нормативті дәйекті түрде орындай бастайды:
- газ түтігін оқпан жапсырмасымен жалғайды;
- ысырманы жапқышқа бекітеді;
- Ысырма жақтауын тығынмен бекітеді;
- қайтару механизмін қосады;
- оқпан қорабының қақпағын бекітеді;
- бақылау түсіруді жүргізеді және сақтандырғышқа қояды;
- тежегішке тежегішті қосады;
- шомпол қосады;
- ағымдағы пенал;
- магазинді қосады.
Норматив орындалғаннан кейін қатысушы «дайын!» деп баяндайды.
Орындар нормативтерді орындаудың ең аз уақыты бойынша бөлінеді, осы қатысушылар арасында бірдей уақыт болған кезде қосымша жарыс өткізіледі (№15 норматив - АК-74 оқжатары бар дүкенді жабдықтау).
7. Арқан тарту. Алаң ортасына көлденең сызық сызылады. Ойынға ортасына қызыл жіп байланған арқан қойылады. Ойынға қатысатын оқушылар өз топтарымен бірге екі жақтан арқанды тартады.
Ортадағы көлденең сызықтан қай топ бұрын сүйреп өткізсе, солар жеңіске жетеді. Жарысқа әскери полигон киімімен қатысу керек. Жарысқа металл тұмсық тыяқ киім немесе металл пластина аяқ киім киюге рұқсат берілмейді. Әр командадан 5 қатысушы қатыса алады.
Ойын басқарушының берген командасы бойынша қатар түзеп сапта тұрған ойыншылар оң жақ шетінен бастап қатар санын «бір, екі, үш»… деп сол жақ шетіне дейін санап шығады. Сөйтіп тақ жағы бір бөлек, жұп жағы бір бөлек бөлініп шығады. Күн ілгері сызып қойған үш сызықтың ортасына арқандағы үш белгінің екі шеткісін дәл келтіріп керіп тұрады да, арқанның шеткі белгісінен бастап ұшына дейін ойыншылар қос қолдап ұстап тартып тұрады. Содан соң ойын басқарушының берген командасы бойынша екі топ тартысқа түседі. Ойыншылардың мақсаты — тартысқа түскен екі топ бірін-бірі тартып, жердегі орталық сызықтан бұрын сүйретіп өткізіп әкету. Екі топтың қай жағы орталық сызықтан қарсы топты бұрын сүйреп өткізіп әкетсе, сол жағы ұтқан болады, жеңген жағы бәйгесін алады үш ескертулер ережелерін бұзуға байланыстыкоманда ойыннан шығады.
Тыйым салынады:
әдейі жерге отыруға (еденге) немесе құлау. Аяғынан басқа дене мүшесімен жерге тигізуге тыйым салынады. Арқанды ережесіне сәйкес емес ұстауына тыйым салынады. Жерге әр түрлі оыйыққа тіреліп арқан тартуға тыйым салынады. Белгіленген жерден аспау.
Жарыс екі команданың арасында екі жеңіске дейін жалғасады.
Арқан тарту жеребе арқылы командаларға бөлінеді. Екінші рет командалар орындарын ауыстыру барысында жалғасады. Арқан тарту үшінші рет тарту керек болған жағдайда жеребе арқылы анықталады. Арқан тартуға барлық команданың мүшері қатысады.
5. Марапаттау
1. Ойын жеңімпаздарын төрешілер алқасы анықтайды.
2. Көп ұпай санын жинақтаған командалар бірінші, екінші және үшінші орындарға ие болады.
3. Ойынның жүлделі орындарына ие болған жеңімпаз командалар дипломдар және кубоктармен марапатталады.
6. Қаржыландыру
1. Жарыс өтетін жерге дейін және кері қайту, жүру жолында тамақтану жіберуші тараптың қаражаты есебінен жүргізіледі.
2. Іс-шараны қаржыландыруды бекітілген сметаға сәйкес ДпҚББД ШҚ ҒӘ «Дарын» жүзеге асырады.